Ngân hàng

Cho vay với lãi suất cắt cổ, “tín dụng đen” núp bóng công ty tài chính

Theo đánh giá của Tổng cục Cảnh sát, hoạt động “tín dụng đen” hiện nay diễn ra khá phổ biến và ngày càng phức tạp, hậu quả của nó gây ra cho xã hội rất nghiêm trọng.

"Tín dụng đen" đẩy nhiều người nghèo đến bước đường cùng. 

Sự tồn tại của hoạt động “tín dụng đen” đang đe dọa sự an toàn của hệ thống ngân hàng thương mại, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh tài chính quốc gia, là nguyên nhân thúc đẩy các lại tội phạm hình sự, các băng nhóm đòi nợ thuê…

Thế nào gọi là “tín dụng đen”?

Tuy nhiên, để nhận định như thế nào được gọi là “tín dụng đen” không dễ bởi sự biến tướng của nó, pháp luật cũng chưa có giải thích cụ thể như thế nào là “tín dụng đen”.

Giảng viên Luật kinh tế Trần Quang Vũ cho rằng, “tín dụng đen” là nhóm từ chỉ một dòng tiền tệ lưu chuyển ngoài xã hội không tuân theo các quy định của nhà nước về vay, cho vay và hoạt động tín dụng.

Theo Thượng tá Trần Thị Thúy, Phó phòng 5, Tổng cục Cảnh sát, “tín dụng đen” có thể được hiểu là “ngân hàng ngầm” hay “tín dụng phi chính thức”. Có nhiều khái niệm, cách hiểu về “tín dụng đen”, tuy nhiên theo nghĩa thông dụng nhất, có thể hiểu “tín dụng đen” là hình thức tín dụng tư nhân, nằm ngoài hoạt động của các tổ chức tín dụng, không theo các quy định của pháp luật về hoạt động tín dụng, ngân hàng, được sử dụng với ý nghĩa tiêu cực, đó là những khoản cho vay với lãi suất rất cao và có phần tham gia của các tổ chức tội phạm, gắn với các hành vi phạm tội, vi phạm pháp luật.

Còn Luật sư Trương Thanh Đức, Chủ tịch Công ty Luật Basico, về pháp lý thì không dễ gì khẳng định “tín dụng đen” vì chưa có quy định hay giải thích của pháp luật. Nói đến “tín dụng đen” là nhắc đến một hoạt động bất hợp pháp, cũng tương tự như “xã hội đen”, tức là không được phép hoạt động cho vay nhưng vẫn tiến hành cho vay. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc cho vay không được phép hay cho vay không có giấy phép, thì lại khó có thể gọi đó là “tín dụng đen”.

Cho dù định nghĩa như thế nào thì đặc tính cơ bản của dòng tín dụng đen là: Lãi suất thỏa thuận không tuân thủ pháp luật dân sự và trốn tránh nguy cơ xử lý bằng pháp luật hình sự; không được nhà nước bảo hộ; chứa đựng các yếu tố thiếu trung thực.

Bộ Luật Dân sự tại khoản 3 Điều 479 quy định cấm cho vay nặng lãi nhưng không quy định chế tài xử lý hành vi này. Tại khoản 1 Điều 476 của Bộ Luật dân sự quy định, lãi suất do hai bên thỏa thuận nhưng không vượt quá 150% lãi suất cơ bản do ngân hàng công bố cho từng loại vay nhất định. Nhưng trên thực tế, lãi suất thường vượt con số này rất nhiều, tuy nhiên bên cho vay lại không ghi lãi suất để tránh bất lợi về mặt pháp lý sau này.

Còn Bộ luật Hình sự hiện hành chỉ có duy nhất Điều 163 về tội cho vay lãi nặng quy định, người nào cho vay với mức lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ 10 lần trở lên có tính chất chuyên bóc lọt, thì bị phạt tiền từ một lần đến 10 lần số tiền lãi hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 1 năm.

Theo đó, hành vi cho vay nặng lãi phải thỏa mãn cả hai yếu tố: Lãi suất gấp 10 lần lãi suất cao nhất và có tính chất chuyên bóc lột (sống bằng nghề cho vay nặng lãi và dùng nhiều thủ đoạn ép buộc cho vay và trả nợ).

Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng, nói đến tín dụng đen đồng nghĩa với hoạt động cho vay bất hợp pháp, nhưng nếu tất cả các hoạt động cho vay bất hợp pháp đều bị coi là “tín dụng đen”, thì chẳng khác nào thừa nhận mọi hoạt động cho vay vượt trần lãi suất 13,5% của các ngân hàng theo quy định của pháp luật hiện hành đều là “tín dụng đen”, thậm chí không loại trừ cả việc cho vay của các ngân hàng và tổ chức tín dụng khác.

Dường như để được gọi là “tín dụng đen” thì phải là một hoạt động cho vay có nhiều hơn một yếu tố bất hợp pháp trong các yếu tố, như: Hoạt động cho vay bất hợp pháp, mục đích vay vốn bất hợp pháp, lãi suất cho vay bất hợp pháp hoặc có những hành vi bất hợp pháp như đe dọa, cưỡng bức, lừa dối trong giao dịch cho vay…,” Luật sư Trương Thanh Đức phân tích.

Với hệ thống pháp luật như hiện nay, chỉ có trường hợp phạm tội cho vay lãi nặng mới được gọi là “tín dụng đen”. Còn sai trái pháp luật trong hầu hết các trường hợp khác, thì khó có thể gọi là “tín dụng đen” và cũng không hề bị xử phạt hành chính.

Tuy nhiên, Luật sư Trương Thanh Đức cũng cho rằng lãi suất cho vay là một loại giá cả hàng hóa, dịch vụ, được tự do kinh doanh và do thị trường quyết định. Lãi suất vay cao hay thấp là do hai bên thỏa thuận tự nguyện, thuận mua vừa bán, miễn sao không có những hành vi bất hợp pháp như đã đề cập đến ở trên.

“Doanh nghiệp và dân sự được tự do vay và cho vay theo lãi suất thỏa thuận. Không có lý do gì để duy trì tội cho vay nặng lãi trong Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, sẽ là trái pháp luật nếu việc cho vay dựa trên yếu tố lừa đảo, gian dối, bóc lột, cho vay sai mục đích. Lãi suất nên để thị trường tự quyết định, cái chính là ngân hàng phải làm sao để người dân dễ dàng tiếp cận vốn. Họ chỉ vay tín dụng đen khi cánh cửa đi vay ngân hàng đóng với họ,” Luật sư Trương Thanh Đức nói.

“Tín dụng đen” núp bóng công ty tài chính

Theo con số mới nhất được NHNN công bố, tăng trưởng tín dụng 6 tháng đầu năm đạt 6,09%, trong khi đó tín dụng tiêu dùng hiện mới chiếm khoảng 6% tổng dư nợ mua sắm cá nhân. Ước tính cho vay tiêu dùng có thể sẽ chiếm 10% GDP trong thời gian tới. Đây là miếng bánh cho nhiều ngân hàng và công ty tài chính kiếm lời. Hiện tại trên thị trường đã có khoảng 20 công ty tài chính hoạt động cho vay tiêu dùng.

Luật sư Nguyễn Thế Truyền, Công ty Luật Hợp danh Thiên Thanh cho rằng các công ty tài chính giúp cho người dân tiếp cận với tín dụng minh bạch, góp phần đẩy lùi tín dụng đen. Tuy nhiên, với lãi suất cho vay cao tới gần 100%, gấp 10 lần lãi suất ngân hàng đang khiến nhiều người cho rằng các công ty tài chính cho vay cũng không khác gì tín dụng đen là bao. Nhiều công ty hiện đang cho vay với lãi suất lên đến hơn 50%/năm, tương đương 1.500 đồng – 2.000 đồng/triệu/ngày.

Khi các công ty, cá nhân kinh doanh tín dụng đen không trả được nợ, các ngân hàng tiến hành phát mại, khởi kiện để thu hồi tài sản đảm bảo và người dân (chủ thực sự của căn nhà) mới biết khoản nợ của mình rất cao, việc không có khả năng thanh toán dễ đến tình trạng mất căn nhà nơi đang sinh sống là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Theo Thượng tá Trần Thị Thúy, từ năm 2011 đến nay, lực lượng cảnh sát đã điều tra làm rõ và khởi tố 5.839 vụ, 10.885 bị can liên quan đến “tín dụng đen”, trong đó có 41 vụ giết người, 301 vụ cố ý gây thương tích, 527 vụ cướp tài sản, 961 vụ cưỡng đoạt tài sản, 1.475 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản, 2.059 vụ lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, 97 vụ hủy hoại tài sản… Cơ quan cảnh sát cũng đã kết thúc điều tra 5.567 vụ, 9.739 bị can, hiện đang tiếp tục điều tra 272 vụ, 1.146 bị can.

Đặc biệt, cơ quan cảnh sát đã phát hiện, bắt giữ, phối hợp điều tra, xử lý nhiều vụ việc vi phạm có tính chất đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến “tín dụng đen”, như vụ Huỳnh Thị Huyền Như lừa đảo, gây thiệt hại 4.600 tỷ đồng; vụ việc tại doanh nghiệp tư nhân Quang Quyên ở Đan Phượng – Hà Nội; vụ vợ chồng Tô Bích Liên và Nguyễn Văn Trung tại Lạng Sơn lừa đảo hơn 600 tỷ đồng bằng thủ đoạn huy động vốn với lãi suất cao… Bên cạnh đó, cơ quan cảnh sát cũng đã bắt giữ và xử lý 56 băng nhóm gồm 287 đối tượng đòi nợ thuê, cố ý gây thương tích, bắt giữ người trái pháp luật.

Viết bình luận của bạn về bài viết này ...
Xem thêm bình luận
Tin khác